Thứ bảy, 21/04/2018 | GMT+7
TIN VẮN
~ ~ Chào mừng Năm Du lịch Quốc gia 2018 - Hạ Long - Quảng Ninh ~ Nhiệt liệt chào mừng kỷ niệm 43 năm Ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2018) ~ Nhiệt liệt chào mừng 132 năm ngày Quốc tế lao động (1/5/1886 - 1/5/2018) ~ Hạ Long - Quảng Ninh, điểm đến an toàn, mến khách và thân thiện ~   ~~~   

Thông tin khoa học

Áp dụng phương pháp nghe ngấm - "Deep listening" để tự học nghe tiếng Anh

Kĩ năng nghe luôn được coi là kĩ năng khó nhất khi học tiếng Anh. Nhiều người đọc viết thông thạo, nhưng lại rất run khi đứng trước một ngưới bản xứ nói tiếng Anh chỉ vì không nghe được người đó nói cái gì. Cách giải quyết tốt nhất cho các khó khăn là hãy đương đầu với nó. Để nâng cao khả năng nghe tiếng Anh, không có cách nào khác là phải luyện tập liên tục với những phương pháp phù hợp.

Sinh viên cần tự học để nâng cao kĩ năng nghe hiểu tiếng Anh. Tuy nhiên, các em chưa có phương pháp và hướng dẫn phù hợp, bài khó, mông lung, dễ nảy sinh tâm lí ngại và nản.

Tôi xin chia sẻ một phương pháp tự học nghe tiếng Anh rất hiệu quả mà không quá gò bó, căng thẳng. Đó là phương pháp nghe ngấm. Phương pháp này lần đầu được giới thiệu bởi nhà ngôn ngữ Pauline Oliveros rồi nhanh chóng được đánh giá cao và áp dụng rộng rãi. Rất nhiều trang web dạy tiếng Anh đều có một thư mục gồm nhiều bài nghe được thiết kế cho hình thức “nghe ngấm”. Bản thân tôi cũng sử dụng phương pháp này khá thường xuyên và rất tâm đắc với các ưu điểm của nó. Hy vọng đây sẽ là một chia sẻ hữu ích với các đồng nghiệp và các em sinh viên nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của đào tạo đại học và cao đẳng.

1. Phản xạ tiềm thức & phản xạ ý thức trong nghe nói tiếng Anh

Phản xạ nghe nói bằng tiềm thức là khi chúng ta nói và chỉ cần quan tâm đến cái “ruột” nội dung, còn cái “vỏ ngôn ngữ” như trên sẽ được tự động được bật ra, do tiềm thức chi phối. Khi đó, chúng ta sẽ nói rất trôi chảy, tự nhiên. Phản xạ nghe nói tiếng mẹ đẻ là một ví dụ của phản xạ tiềm thức.

Cần lưu ý rằng: phần lớn các hoạt động căn bản nhất của chúng ta được chi phối bởi tiềm thức, chứ không phải ý thức. Ví dụ: khi tay người chạm vào một vật rất nóng, thì bàn tay sẽ tự động rụt lại, mà không cần trong đầu ta phải suy nghĩ rằng “à, vật này nóng, nếu ta không rụt tay lại thì sẽ bị bỏng. Vì vậy phải co khủy tay để rụt tay lại thôi”. Nếu hành động đó do ý thức (những suy nghĩ trong đầu như ở trên) thì e rằng … tay sẽ không còn nguyên vẹn. Hàng loạt các phản xạ khác của chúng ta: việc tự cân bằng khi đi xe đạp, phản xạ nhẩy sang bên khi thấy có xe đâm tới, việc hít thở, việc nghe, nói tiếng Việt… cũng đều do tiềm thức chi phối như vậy

Tuy nhiên, khi ta học ngoại ngữ, ta thường học bằng ý thức nhiều hơn. Nghĩa là phản xạ nghe nói tiếng Anh do ý thức điều khiển, vừa nói, vừa phải giữ trong đầu ý nghĩ về việc nhấn trọng âm chỗ này, trọng từ chỗ kia, từ này phải nối âm với từ khác… Điều đó cản trở việc nói, làm cho việc phản xạ nói không được tự nhiên, hay bị vấp váp. Do đó, hãy hướng việc học ngoại ngữ, đặc biệt là học nghe nói, vào tiềm thức càng nhiều càng tốt.

2. Cách thức tác động vào tiềm thức

Mục tiêu của chúng ta là làm sao để tác động vào tiềm thức, để chúng ta có tiềm thức về trong việc nghe nói tiếng Anh.

Tiềm thức là tầng phản xạ của não rất khó bị tác động trực tiếp. Nó không như ý thức, ý nghĩ, chúng ta có thể dễ dàng điều khiển được ý nghĩ. Với tiềm thức thì việc thực hiện nó là hoàn toàn tự động, và việc tác động vào nó không thể làm trực tiếp.

Theo khoa học nghiên cứu về não, thì thời điểm dễ tác động vào tiềm thức nhất là khi não ở trạng thái giữa thức và ngủ, khi đó não không còn bị chi phối bởi quá nhiều ý nghĩ, và nó ở trạng thái “mở” nhất để thu nhận các thông tin bên ngoài vào. Đó là cơ sở khoa học về não cho việc thực hiện việc luyện nghe trước khi đi ngủ. Chúng ta nằm ngủ, cắm tai nghe vào, và không cần quan tâm đến nội dung, không cần cố hiểu những từ được nói. Hãy để đầu óc thoải mái, thư giãn để dần dần ngấm những ngữ điệu, cách nói tự nhiên.

Cách tác động vào tiềm thức cũng như việc học nói Tiếng Anh không thể làm trong một sớm một chiều, mà đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ để thực sự có một khả năng nghe nói tiếng Anh trôi chảy.

Nhiều nhà ngôn ngữ học đã phân tích rằng một trong những trở ngại lớn nhất của chúng ta khi học một ngoại ngữ ấy là chúng ta quá… thông minh và có quá nhiều kinh nghiệm. Quá thông minh: vì mình không thể nào chấp nhận nghe một câu mà mình không hiểu: cần phải hiểu một câu nói gì trước khi nghe tiếp câu thứ hai, nếu không thì mình… không buồn nghe tiếp. Quá kinh nghiệm: Cuộc đời đã dạy ta không nghe những gì người khác nói mà chỉ hiểu những gì mà nội dung chuyển tải. Nếu không hiểu nội dung, chúng ta không thể lặp lại lời người kia. Cũng vì thế mà – trong giai đoạn đầu học ngoại ngữ – mỗi lần nghe một câu tiếng Anh thì trong đầu phải dịch ra được tiếng Việt thì mới yên tâm, bằng không thì … không nghe nữa! Cũng vì thế khi người học nghe không hiểu hết một đoạn hội thoại hoặc bài nói tiếng Anh đã vội cho rằng mình không có năng khiếu học tiếng Anh và nhanh chóng nản chí.

Mơ ước của nhiều người là nghe và nói tiếng Anh “được” như tiếng Việt. Vậy chúng ta hãy nhìn nhận lại quá trình học tiếng Việt của chúng ta có đặc điểm gì. Từ lúc sinh ra chúng ta đã nghe mọi người nói tiếng Việt xung quanh sau một thời gian dài từ 9 tháng đến 1 năm, ta mới nói những tiếng nói đầu tiên (từng chữ một), mà không hiểu mình nói gì.

Những người dạy chúng ta nghe nói tiếng Việt chẳng phải là những chuyên gia ngôn ngữ, mà chính là cha mẹ, anh chị, hàng xóm, bạn bè… nghĩa là đại đa số những người không có kinh nghiệm sư phạm. Sau 4-6 năm đầu đời, chúng ta nghe tiếng Việt thoải mái và nói trôi chảy như sáo. Vì đối với tiếng Việt, chúng ta học theo tiến trình tự nhiên là Nghe – Nói – Đọc – Viết. Giai đoạn dài nhất là nghe và nói, rồi sau đó từ vựng tự thêm vào mà ta không bao giờ bỏ thời gian học từ ngữ.

Nhưng tiến trình ta học tiếng Anh (hay bất cứ ngoại ngữ nào) thì hoàn toàn ngược lại. Nói chung là theo tiến trình: Viết – Đọc – Nói – Nghe. Trước tiên là học từ vựng, học nghĩa và ghi cách đọc bằng tiếng Việt. Ví dụ: fire, fight, five, file… đều được đọc là ‘phai’. Sau đó học ngữ pháp, rồi lấy từ vựng ghép vào cho đúng với văn phạm mà VIẾT thành câu! Rồi loay hoay sửa cho đúng luật bằng một loạt các bài tập rất cao siêu! Vì thế sau hàng chục năm học tiếng Anh, chúng ta vẫn không thành thạo nghe nói tiếng Anh bằng em bé 6 tuổi nghe nói tiếng Việt.

Vì thế, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng: muốn nghe và nói tiếng Anh, đầu tiên phải quên đi “kinh nghiệm” và “trí thông minh”, để trở lại trạng thái ‘con nít’, và đừng sử dụng quá nhiều chất xám để phân tích, lý luận, dịch thuật.

3 Áp dụng phương pháp “nghe ngấm” – Deep listening

Phương pháp nào cũng có những ưu điểm và nhược điểm. Người thành công là người biết phương pháp nào phù hợp với mình hoặc biết kết hợp các phương pháp với nhau. Theo những thông tin tôi tìm hiểu và kinh nghiệm của tôi, thì phương pháp nghe ngấm này rất hiệu quả trong giai đoạn đầu học nghe.

3.1 Thế nào là phương pháp “nghe ngấm”

Bản chất của việc luyện nghe ngấm tiếng Anh này không phải để hiểu nội dung bài nghe, mà là để làm quen, ngấm dần cách phát âm, ngữ điệu, cách nói (các yếu tố âm thanh). Hiểu nôm na, ta nghe một bài nghe một cách vô thức, như một đứa trẻ trong giai đoạn đầu đời, nghe mà không hiểu.

Nghe Ngấm – Không Cần Hiểu

Hẳn nhiều người đọc đến đây sẽ tỏ ra hoài nghi với “phương pháp mất thời gian” này vì chúng ta đã quen với việc nghe và phải cố hiểu nội dung bài nghe. Nhưng thực ra để hiểu nội dung, và học từ vựng thì chúng ta dùng các bài đọc sẽ nhanh hơn và hiệu quả hơn các bài nghe.

Đây cũng là một phương pháp hướng người học đến quá trình học ngôn ngữ theo cách tự nhiên của 1 đứa trẻ. Xin nhắc lại: Hãy nhìn vào một em bé, lúc đầu em nghe bố mẹ nói đâu có cần hiểu nội dung là gì. Nhưng quá trình cứ lặp lại liên tục như vậy, và em sẽ bắt chước và sẽ nói ra được tiếng mẹ đẻ. Chính vì vậy cốt lõi của phương pháp này là tạo môi trường tiếp xúc với tiếng Anh theo cách chỉ cần nghe, không cần hiểu ngay.

Theo phương pháp “Deep Listening” – nghe ngấm thì chúng ta nghe là để “ngấm” các yếu tố âm thanh, nhằm tới mục đích là để người nghe hấp thụ chậm nhưng sâu các yếu tố ngoài nội dung. Đó là:

  • Phát âm của từ
  • Ngữ điệu của câu
  • Nối âm giữa các từ với nhau
  • Nhấn trọng từ: các từ có nghĩa được nhấn mạnh, các từ mang chức năng ngữ pháp được đọc lướt
  • Nhóm từ: các từ tạo nên một đơn vị nghĩa liên quan đến nhau được cho thành một nhóm và đọc liền nhau, các nhóm khác nhau trong một câu được đọc tách nhau ra, đặc biệt trong những câu dài….

Khi nghe tiếng Anh, nếu không quen với các yếu tố trên thì chúng ta sẽ không nhận ra được các từ và nghĩa của câu, mặc dù tất cả các từ được dùng có thể đều đã biết. Khi nói, nếu không có các yếu tố trên thì nói sẽ rời rạc, không tự nhiên.

3.2 Thực hiện phương pháp nghe ngấm như thế nào

- Việc thực hiện thì tương đối đơn giản: khi lên giường đi ngủ, Bạn cắm tai nghe vào và nghe cho đến khi ngủ. Thậm chí đoạn nghe vẫn được bật khi Bạn đã ngủ. Tất nhiên nên có chế độ tự động tắt sau 15 – 20 phút. Nhưng điều này cũng khiến một số bạn cho rằng, “nghe được một lúc là ngủ mất”- Chúng ta nên hiểu đó chính xác là đặc điểm của “Deep listening” – Nghe ngấm. Các bạn hãy cứ kiên nhẫn. Trong lúc hàng ngày chúng ta vẫn “nghe” để “ngấm”, hãy song song rèn luyện thực hành tiếng Anh với các hoạt động khác như bình thường.Giống như giảm béo, không phải có thuốc quý là chỉ có uống thuốc là xong, phải kết hợp thể dục mới có kết quả tốt đẹp được!

- Hoặc khi đang làm bất kì việc gì không cần tập trung, và rảnh tai thì đều có thể cắm tai nghe vào và luyện nghe ngấm. Như vậy bạn có thể luyện nghe khi đang chạy tập thể dục, đang đi xe trên đường, hoặc đang nấu ăn…. Nghĩa là bạn có thể luyện nghe ngấm tiếng anh xen kẽ khi làm việc khác, như vậy sẽ rất tiện kiệm thời gian và tiện dụng.

- Khi nghe không cần quan tâm đến nội dung, không cần cố hiểu những từ được nói. Hãy để đầu óc thoải mái, thư giãn để dần dần ngấm những phát âm, ngữ điệu, cách nói tự nhiên. Luyện nghe ngấm tiếng anh để làm quen và ngấm intonation và pronunciation trong cách nói tự nhiên của người bản ngữ. Intonation (ngữ điệu) là cái khó nắm bắt nhất trong Tiếng Anh để nói được tự nhiên, luyện nghe ngấm tiếng anh này sẽ giúp Bạn có được intonation một cách tự nhiên. Khi Bạn đã “ngấm” intonation và pronunciation thì sẽ nghe dễ dàng hơn và nói tự nhiên hơn.

- Tài liệu luyện nghe ngấm tiếng anh:  Việc chọn tài liệu nghe tiếng anh không quá cầu kì, có thể sử dụng bất kì nguồn tài liệu nghe tiếng anh bản xứ nào bạn có. Trên mạng cũng có nhiều trang web giới thiệu các bài nghe ngấm phù hợp, ví dụ như: https://x3english.com/luyen-nghe-tieng-anh/

- Thời gian nghe: Thực hiện hàng ngày, nên luyện nghe ngấm tiếng Anh như này tầm 15-30 phút mỗi ngày. Có hai thời điểm tốt nhất để việc nghe này có thể nhanh chóng “ngấm” vào não: buổi tối trước khi đi ngủ và buổi sáng khi mới ngủ dậy

- Cách thiền khi nghe ngấm:

Ngồi lặng yên, nhắm mắt. Tâm trí thư thái, tích cực

Bật tài liệu nghe và lắng tai nghe các âm thanh phát ra.

Không tưởng tượng. Không kể tên. Cũng không phân tích âm thanh.

Nếu bài nghe gợi ra cho bạn cái tên nào, hãy quên cái tên đó và lái tâm trí quay về nghe âm thanh.

Chỉ có nghe và nghe, với tâm trạng thanh thản.

Chỉ để ý âm thanh đang phát đến màng nhĩ mình lên bổng xuống trầm, phát ra và mất đi như thế nào. Bỏ qua mọi liên tưởng, cảm xúc, kỉ niệm… mà phần nghe có thể gợi ra.

3. Kết luận

Có thể nói rằng kỹ năng nghe có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình học ngoại ngữ vì nó có tác động rất tích cực đến các kỹ năng khác như nói, đọc, viết, giúp luyện phát âm và mở mang vốn từ vựng. Thực tế cho thấy người học gặp khá nhiều khó khăn trong quá trình nghe hiểu. Để khắc phục những khó khăn trên, người học cần tìm ra nguyên nhân của chúng để từ đó có cách giải quyết hợp lý. Những giải pháp đưa ra trong bài viết này có thể phát huy hiệu quả nếu được áp dụng một cách đúng đắn. Tuy nhiên, điều quan trọng là bản thân người học phải kiên trì, bền bỉ, lựa chọn phương pháp thích hợp phù hợp với trình độ và hoàn cảnh của mình.

Chúc các bạn thành công!

Tài liệu tham khảo

  1. Anderson, A. & Lynch, T. (1988). Listening. Oxford. Oxford University Press.
  2. Field, J. (1998). Skills and Strategies: towards a new methodology for listening. Oxford. OUP.
  3. Underwood, M. (1989). Teaching listening. New York. Longman.
  4. Hoàng Văn, Nguyễn Thị Hoa, Hoàng Thị Xuân. (2006). Đổi mới phương pháp dạy tiếng Anh ở trung học phổ thông Việt Nam. Nhà xuất bản Giáo dục.
  5. http://huc.edu.vn/chi-tiet/2508/.html

 

 

Vương Kim Minh (khoa Ngoại ngữ)

BÌNH LUẬN

Họ tên (*)
Email (*)
Nội dung (*)

0 bình luận

Video Clip